Tiền đình là vùng nằm ở phía sau ốc tai, là một hệ thống có vai trò quan trọng trong duy trì thăng bằng, phối hợp cử động mắt, đầu và thân mình.
Khả năng giữ thăng bằng cơ thể tùy thuộc vào các cảm giác đến từ ba vùng chính là mắt, tai trong và các thớ thịt, khớp xương.Bộ phận mê đạo và tiền đình ở tai trong có trách nhiệm cung cấp cho não bộ các cảm giác về tư thế, vị trí và sự xoay của cơ thể cũng như sự hiện diện các vật chung quanh. Các chuyển động như quay mình, nghiêng qua phải qua trái, tới phía trước phía sau, lên trên hay xuống dưới đều được các bộ phận này ghi nhận.
Não bộ tiếp nhận, phân tích, phối hợp các tín hiệu này để giữ vững cơ thể. Khi não bộ không sử dụng được các tín hiệu này, hoặc các tín hiệu không rõ rệt, trái ngược nhau thì ta sẽ bị mất thăng bằng. Say sóng khi đi tàu biển, chóng mặt khi ngồi xe là do cùng nguyên tắc. Ngồi trong máy bay gặp gió bão, máy bay chòng chành, ta không nhìn thấy thay đổi bên ngoài nhưng tai tiếp thu sự giao động, ta thấy choáng váng, xây xẩm.
Các dấu hiệu mà người bệnh diễn tả bệnh của mình đều rất chung chung, mơ hồ về mức độ nặng nhẹ, lâu mau. Một số than phiền thường thấy là:
– Có cảm giác là cơ thể hoặc sự vật chung quanh đang quay hoặc di động.
– Mất thăng bằng, đi đứng không vững.
– Phải vịn vào vật tựa nào đó mới đứng lên và bước tới được.
– Đầu nhẹ tâng tâng.
– Muốn xỉu ngã.
– Yếu, mệt.
– Kém tập trung.
– Mắt mờ khi quay cổ, cử động đầu.
– Buồn nôn, ói mửa.
Các triệu chứng xuất hiện bất thường trong một thời gian ngắn hoặc kéo dài lâu hơn.
Chú ý:
Bệnh rối loạn tiền đình chỉ là một trong những nguyên nhân của biểu hiện mất thăng bằng, xây xẩm, chóng mặt.
Nguyên nhân
Có rất nhiều nguyên nhân, một số chưa rõ, tuỳ theo triệu chứng. Một số nguyên nhân thường gặp như sau:
1/ Viêm thần kinh sọ nảo số 8, chi nhánh Tiền Đình (vestibular neuronnitis).
Đây là 1 tình trạng lành tính (benign disorder), thường hay bị tái phát, thường do siêu vi trùng (virus), thường ở nguới trẻ tuổi hoặc trung niên. Lúc đầu có thể bị nôn, ói, chứng giật mắt (nystagmus) về phiá bên tai bị. Sau đó thì 1 ít bị nôn oí. Chứng nầy sẻ tự khỏỉ nhưng sẻ tái phát. Chứng nầy không bị ù tai, không bị giảm thính giác (hearing loss).
Thử nghiệm: Ngoài việc khám lâm sàng thần kinh kỷ lưởng , nên làm thêm : caloric testing : nhỏ nước lạ.nh, ấm vào tai để kích thích các phản ứng giật mắt (nystagmus) , electronystagmography, Chụp MRI tai và nảo để loại ra các bệnh nặng hơn như: bưóu, acoustic neuroma , thiếu máu (infarction của cuống não (brain stem), tiểu não (cerebellum).
Điều trị: vì thường là do virus nên không có trị liệu chuyên biệt ,Thuôc trị chóng mặt : Antivert ( meclizine ) ,các thuốc antihistamine khác…. Anticholinergic ( scopolamine…). Xin nhấn mạnh: những thuốc tôi nêu ra đây chỉ có tính cách thông tin, bạn phải hội ý với bác sỉ của bạn đang điều trị trước khi dùng bất cứ thuốc nào.
2/ Benign Paroxysmal Positional Vertigo (tạm dịch Chóng Mặt Lành Tính do tư thế)
Đây cũng là 1 tình trạng lành tính, bị chóng mặt do 1 tư thế nào đó, thí dụ nằm 1 bên, ngẩng đầu lên để nhìn 1 cái gì đó.
Nguyên nhân: thoái hoá 1 trong các cơ quan của hệ Tiền Đình, viêm tai giữa, chấn thương mê lộ , nghẻn tắc động mạch tiền đình.
Điều trị: Tránh nhửng tư thế gây ra chóng mặt. Nếu không khỏỉ co’ thể giải phẩu tàch rời nhánh cuả thần kinh số 8.
3/ Meniere’s disease
Triệu chứng: chóng mặt nhiều, nôn, oí, ù tai cảm giác tai bị đầy
Nguyên nhân: Không rõ
Ai dễ bị chứng rối loạn tiền đình?
Rối loạn tiền đình dễ xảy ra ở những người làm việc văn phòng, ngồi nhiều trong phòng lạnh và tiếp xúc thường xuyên với máy tính. Vì ngồi nhiều trong phòng lạnh, vùng cột sống cổ dễ bị nhiễm lạnh, lâu ngày làm co thắt động mạch cột sống, dẫn đến rối loạn tiền đình ngoại biên. Đây cũng là nguyên nhân khiến bệnh dễ tái phát nếu không lưu ý kỹ.
Người mắc chứng rối loạn tiền đình cần lưu ý
Tập thể dục thường xuyên.
Ban đêm, để đèn ngủ sáng cho dễ nhìn sự vật chung quanh.
Không ngồi liên tục quá lâu, nhất là ngồi máy tính.
Hạn chế uống rượu, cà phê, thuốc lá.
Tránh tiếp xúc với các chất liệu hoặc thực phầm có mùi vị kích thích.
Tránh ngoảnh cổ quá nhanh hoặc đứng ngồi quá nhanh.
Tránh lái xe hoặc điều khiển máy móc có động cơ mạnh nếu thường hay bị choáng váng.
Giảm thiểu căng thẳng, lo âu, hoảng hốt.
Tránh leo trèo cao.
Tránh đọc sách báo khi ngồi trên xe hơi.
Ngồi hoặc nằm ngay khi cảm thấy chóng mặt.
Hợp tác chặt chẽ với thầy thuốc để chữa bệnh.
Khi nào cần đi khám bác sĩ?
Dù chóng mặt ít khi là dấu hiệu của căn bệnh trầm kha, nhưng nếu thấy một trong những triệu chứng như sau là ta phải đi bác sĩ để được khám nghiệm, tìm hiểu nguyên nhân:
Cơn nhức đầu bất thình lình.
Mờ mắt nhìn sự vật không rõ.
Giảm thính giác.
Mất định hướng với không gian và thời gian.
Nói khó khăn.
Taychân run rẩy, yếu.
Bất tỉnh nhân sự.
Cảm thất lảo đảo muốn té ngã.
Thấy tê dại các đầu ngón chân tay.
Đau ngực hoặc nhịp tim nhanh chậm bất thường.
Các dấu hiệu đó có thể báo hiệu bệnh nặng như tai biến động mạch não, u bướu não, bệnh Parkinson, bệnh tim mạch, bệnh đa xơ cứng.
theo CRCTVN.org
